Patron

pko

Urodzony 1846.01.29, Broniszów k. Ropczyc Zmarł 1915.03.25, Kraków Chemik analityk i fizykochemik. Szkołę średnią ukończył w Tarnowie, a następnie studiował chemię oraz fizykę w Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie. Już w czasie studiów został demonstratorem, a później (1869) asystentem E. Czyrniańskiego [1824 – 1888]. Po uzyskaniu absolutorium uzupełniał swoje kwalifikacje w Heidelbergu pod kierunkiem Bunsena i G. R. Kirchhoffa [1824 – 1887]. Uzyskawszy doktorat (1872), wrócił do Krakowa. Tu się habilitował i wkrótce został (1876) profesorem chemii analitycznej i nieorganicznej. Od 1891 r. był kierownikiem I Zakładu Chemicznego UJ. Początkowo (od 1870 r.) zajmował się analizą podkarpackich wód mineralnych i uzyskał duże uznanie w tym względzie. W 1882 r. przystąpił wraz z Z. F. Wróblewskim [1845-1938] do prac nad skraplaniem gazów. Od czasu, gdy Th. Andrews [1813 – 1885] przeprowadził (1869) w Belfaście systematyczne badania zachowania ditlenku węgla pod różnymi ciśnieniami wiadomo było, że skroplenie gazu wymaga oziębienia poniżej temperatury krytycznej i zastosowania odpowiedniego ciśnienia1. Długo jednak tzw. „trwałych” gazów, nie udało się skroplić. Należały do nich przede wszystkim: tlen, azot, wodór i tlenek węgla. Najniższe bowiem temperatury, jakie można było wtedy osiągnąć, były wyższe od temperatur krytycznych tych gazów. Dopiero w 1877 r. niezależnie L. P. Cailletet i R.P. Pictet uzyskali temperaturę niższą od temperatury krytycznej tlenu, w której zapoczątkowany został jego procesu skroplenia. Było to jednak tylko skroplenie dynamiczne: udało się otrzymać jedynie przemijającą mgiełkę skroplonego gazu. Podobne rezultaty uzyskano dla wodoru, azotu i powietrza. W sześć lat później Olszewski i Wróblewski, stosując aparaturę analogiczną do zestawu Cailleteta zrealizowali skroplenie tlenu w stanie statycznym (1883), tzn. w postaci cieczy trwałej z wyraźnym meniskiem. Udało się im to przede wszystkim dzięki temu, że spowodowali wrzenie etenu nie pod ciśnieniem atmosferycznym, lecz w próżni. W tych warunkach uzyskali temperaturę 137 K (-136°C), podczas gdy temperatura krytyczna tlenu wynosi 154,2 K (-118,8°C). Kilka tygodni później uczeni krakowscy skroplili w podobny sposób azot w stanie statycznym, a następnie tlenek węgla. Olszewski podjął (1884) również próby skroplenia wodoru, m.in. określił krytyczne wartości temperatury i ciśnienia konieczne do jego skroplenia. Rozprężając wodór (sprężony do 190 atmosfer) w tlenie wrzącym pod ciśnieniem obniżonym do 60 torów, osiągnął dynamiczne skroplenie wodoru (w postaci mgły). Skroplenie wodoru w stanie statycznym udało się dopiero w 1898 r. J. Dewarowi [1842 – 1923], ale wartości podstawowe wielkości fizykalnych wyznaczył (1901) Olszewski. W 1895 r. skroplił, a także zestalił argon, odkryty rok wcześniej (1894) przez Ramsaya i J. Rayleigha [1842 – 1919]. Próbkę do badań tego gazu otrzymał od Ramsaya, który go poprosił o wykonanie tego eksperymentu. Usiłował również (1896 – 1905), lecz bezskutecznie, skroplić hel, mimo tego że udało mu się uzyskać temperatury rzędu kilku kelwinów. Olszewski szczegółowo badał właściwości fizyczne różnych gazów znajdujących się w bardzo niskich temperaturach i w stanie skroplonym, i zestalonym. Zmierzył m.in. widmo absorpcyjne ciekłego tlenu, który w stanie ciekłym ma barwę jasnoniebieską; badał też metan oraz zestalony azot. Skonstruowane przez Olszewskiego aparaty do skraplania gazów, zwłaszcza powietrza, były szeroko znane na świecie i stosowane (oraz ulepszane): m.in. przez Kamerlingh – Onnesa, Dewara i C. Lindego [1842 – 1934]. Zasadniczego ulepszenia dokonał (1895) Linde, wprowadzając sekwencyjną procedurę oziębiania gazu. Te ulepszenie zostało wykorzystywane do przemysłowego skraplania powietrza. W ciągu ostatnich 25 lat swego życia był najwyższym autorytetem w dziedzinie badań chemicznych i fizycznych w niskich temperaturach (kriogeniki). Do jego nielicznych uczniów należał m.in. S. Tołłoczko [1868 – 1935], wybitny chemik nieorganik i fizykochemik, profesor uniwersytetu we Lwowie.

Komentarze są wyłączone.